با اين‌همه پس از رصد خورشيد گرفتگى ذىقعده 409 در نزديكى لمغان ( ميان كابل و قندهار ) از جمادى الاول 410 ق يك سلسله رصدهاى مختلف را در غزنه آغاز كرد كه تا 412 ق به طول انجاميد ، رصد « انقلاب تابستانى » در 412 ق آخرين رصد بيرونى بشمار مىآيد . 16 . مقالة فى استخراج قدر الارض برصد انحطاط الافق عن قلل الجبال . بيرونى در جريان لشكركشىهاى متناوب محمود به هند كه تا 417 ق طول كشيد ، با كوششى پىگير زبان سنسكريت را كه كليد گنجينه معارف هندوان بود ، فرا گرفت و با برقرارى ارتباط با دانشمندان و عالمان دينى هند ، اطلاعاتى بسيار گرانبها از اين سرزمين به دست آورد ، در 415 ق در غزنه با فرستادگان فرمانرواى « ولگا » ديدار كرد و توانست اطلاعات جغرافيايى قابل توجهى از اعضاى اين هيئت به دست آورد از جمله : يكى از فرستادگان در برابر محمود گفت كه در نواحى دوردست شمال ( نواحى مناطق قطبى ) خورشيد گاهى روزهاى پىدرپى غروب نمىكند ، محمود غزنوى از اين سخن برآشفت و اين سخنان را كفرآميز خواند . امّا ابو ريحان او را متقاعد ساخت كه سخن سفير معقول است . « 1 » بيرونى در سرزمين هند در قلعهء « نندنه » توانست شيوه ابتكارى خود براى اندازه‌گيرى قطر زمين توسط اسطرلاب را كه پيش از اين به‌صورت نظرى بيان كرده بود ، بيازمايد . و شايد بيرونى « مقالة فى استخراج قدر الارض برصد انحطاط الافق عن قلل الجبال را در همين هنگام نوشته است . 17 . حكاية الآلة المسماة السّدس الفخرى ، رساله كوتاهى دربارهء آلت نجومى سدس فخرى كه از اختراعات ابو محمود خجندى ( سده 4 ) بوده است

--> ( 1 ) . توضيح اين ديدار و سخنان آنها در جلد 1 از اين قلم گذشت .